Ju? prawie 54 lata istnieje Komisja Turystyki Kolarskiej Zarz?du G?ównego PTTK. Przez ten czas podj?to wiele cennych inicjatyw, w?ród których wa?ne miejsce zajmuj?, ustanowione przez ni?, odznaki turystyki kolarskiej. O dzia?aniach Komisji na tym polu dowiemy si? wi?cej z tekstu kol. Mariana Kotarskiego, który zamieszczamy poni?ej.

Kolarski jubileusz 1952-2005 w aspekcie odznak

23 kwietnia 1952 r. w Warszawie odby?o si? zebranie za?o?ycielskie Komisji Turystyki Kolarskiej Zarz?du G?ównego PTTK. Praca powo?anej wówczas Komisji skupi?a si? g?ównie na utworzeniu terenowych struktur organizacyjnych i zainicjowaniu ogólnopolskich zlotów turystów kolarzy. Istotnym osi?gni?ciem Komisji by?o ustanowienie Kolarskiej Odznaki Turystycznej. Za udzia? w II Turystycznym Rajdzie Kolarskim na trasie Che?m – Majdanek – Na??czów – Pu?awy – Czersk – Warszawa, „…uczestnik, który uko?czy rajd, otrzymuje 100 pkt. na KOT” – czytamy w „Komunikacie nr 1” wydanym przez Komisj? w 1953 r.
Pomys? z ustanowieniem KOT pad? na podatny grunt. Nie wiemy, kto zdoby? pierwsz? br?zow? KOT, nie prowadzili?my w tej materii bada?. Opublikowana pod koniec 1957 r. alfabetyczna „Lista osób posiadaj?cych z?ot? KOT” zawiera 59 nazwisk; s? w?ród nich m.in. Henryk Ginter (Warszawa), W?adys?aw Huza (Gliwice), Alojzy Szupina (Cieszyn).

Do 31 grudnia 1967 r., a wi?c w okresie pierwszych 15 lat istnienia (pocz?tkowo trzystopniowej) odznaki, referaty weryfikacyjne prowadzone przez okr?gowe (czyli wojewódzkie) KTKol. PTTK przyzna?y w dziesi?ciu województwach 10.266 KOT (8703 br?zowych, 1151 srebrnych i 412 z?otych). Nie jest to statystyka pe?na, gdy? 7 pozosta?ych ówczesnych komisji okr?gowych nie nades?a?o stosownych informacji. W zdobywaniu odznak przodowa?y województwa: ?ódzkie (2815 odznak), katowickie (2471), pozna?skie (1372) i wroc?awskie (1008), dystansuj?ce w istotny sposób nast?pne w kolejno?ci: bydgoskie (772 odznaki), gda?skie (485) i szczeci?skie (400).
W 1962 r. wachlarz KOT-ów zosta? rozbudowany o kolejne dwa stopnie: du?y srebrny i du?y z?oty. Pierwszymi zdobywcami du?ych srebrnych KOT byli: Tadeusz Ma?kowiak (?ód?), Jerzy Klamann (?ód?) i Ryszard Mielnik (Katowice), a du?ych z?otych: Henryk Ginter, Stanis?aw Rutkowski (Warszawa) i Jerzy Klamann. Rych?o si? okaza?o, ?e rowerzy?ci zdobyli i te stopnie odznaki, wi?c na liczne wnioski ?rodowiska kolarskiego z dniem 1 stycznia 1972 r. wprowadzono w ?ycie kolejny stopie? KOT – Za Wytrwa?o??. Pierwsze odznaki tej rangi, wykonane wg projektu Adama Kacperczyka (Cz?stochowa) uroczy?cie wr?czono na mecie Centralnego Zlotu Turystów Kolarzy PTTK w 1980 r. w Osiecznej. Otrzymali je wówczas: nr 1 – Ryszard Mielnik, 2 – Stanis?aw Radomski (Gliwice), 3 – Tadeusz Ma?kowiak, 4 – Tadeusz Zerych (Opole), 5 – Barbara Kaczmarek (Szczecin), 6 – Pawe? Kuna (?ód?), 7 – Jaros?aw Janczewski, 8 – Janusz Dmochowski i 9 – Polikarp Ratajczak (wszyscy trzej z Bydgoszczy).

Nie dysponujemy pe?n? statystyk? ilo?ci KOT zdobywanych w kraju na przestrzeni pó?wiecza, ale korzystaj?c ze „Sprawozda? ZG PTTK” na Zjazdy Krajowe mo?emy stwierdzi?, i? ilo?? zdobywanych KOT w ostatnich latach ustawicznie maleje. Zagadnienie to, nie wyja?niaj?c przyczyn tego zjawiska, prezentuje Tabela 1. Mo?na s?dzi?, i? zmniejszenie poziomu zainteresowania zdobywaniem odznak wynika m.in. ze wzrostu cen sprz?tu do uprawiania turystyki kolarskiej, obni?ania si? poziomu ?ycia rodaków, utrzymuj?cej si? od kilku lat stosunkowo wysokiej stopy bezrobocia, wzrostu poziomu nieufno?ci spo?ecznej (do?? powszechna w niektórych ?rodowiskach niech?? do potwierdzania ksi??eczek wycieczek kolarskich, co zniech?ca cyklistów do zdobywania odznak w ogóle), ze zmniejszenia si? ilo?ci terenowych referatów weryfikacyjnych KOT. Nie mo?na wykluczy? i takiej mo?liwo?ci, ?e statystyki nie obejmuj? swym zasi?giem efektów dzia?alno?ci wszystkich referatów weryfikacyjnych.
Nale?y pami?ta?, ?e ?rodowisko kolarskie dysponuje tak?e innymi odznakami, zainteresowanie którymi jest nie mniejsze, ni? Kolarsk? Odznak? Turystyczn?. 15 lutego 1967 r. og?oszono regulamin rajdu dooko?a Polski, za? z dniem 1 czerwca 1982 r. wszed? w ?ycie regulamin odznaki rajdu kolarskiego „Szlakami zamków w Polsce”. Zanim wdamy si? w statystyczne rozwa?ania przypomnijmy, ?e pierwszym zdobywc? odznaki kolarskiego rajdu „Szlakami zamków w Polsce” w stopniu z?otym by? Zbigniew Koz?owski (Warszawa), odznaki permanentnego rajdu kolarskiego dooko?a Polski w kategorii du?ej Stanis?aw Radomski, za? w kategorii ma?ej Longin ?ukawski (Boles?awiec) – wieloletni, niezapomniany redaktor „Informatora KTKol. ZG PTTK”.
Na podstawie dokumentacji centralnego referatu weryfikacyjnego Komisji Turystyki Kolarskiej ZG PTTK mo?na stwierdzi?, ?e do 31 grudnia 2005 r. wykorzystuj?c swoje prerogatywy nada? on 2102 odznaki kolarskie najwy?szych stopni (a wi?c KOT du?y z?oty i „za wytrwa?o??”, du?y i ma?y rajd kolarski dooko?a Polski,„Szlakami zamków
w Polsce” w stopniach srebrnym i z?otym). W tej liczbie nie uj?to ma?ych KOT (b?d?cych w kompetencji ogniw podstawowych), nie uwzgl?dniono du?ych srebrnych KOT (nadawanych przez referaty rangi wojewódzkiej), br?zowych stopni odznaki permanentnego rajdu kolarskiego „Szlakami zamków w Polsce” (przyznawanych przez referaty regionalne), odznaki rajdu „Szlakiem Wielkiej Wojny 1409-1411” (weryfikowanej przez referaty regionalne i sporadycznie przez referat centralny) oraz Kolarskiej Odznaki Pielgrzymiej (przyznawanej przez sze?? referatów okr?gowych i kardynalny referat weryfikacyjny KOP).

Wyliczenia prezentujemy w Tabeli 2. Wzbogacili?my j? o wiadomo?ci mówi?ce o liczbie ludno?ci Polski i liczbie cz?onków PTTK. W tabeli jest tak?e informacja na temat prenumeratorów periodyku Komisji Turystyki Kolarskiej ZG PTTK, co nie oznacza, i? dopatrujemy si? bezpo?rednich zale?no?ci mi?dzy liczb? abonentów „Informatora” a ilo?ci? zdobywanych odznak kolarskich w danym województwie (aczkolwiek zdajemy sobie spraw?, ?e tylko ci, którzy maj? bezpo?redni dost?p do informacji wiedz?, jak budowa? strategi? swych dzia?a?, gdzie planowa? wakacyjne wyjazdy, jakie obiekty koniecznie nale?y zwiedzi?, by móc si? ubiega? o najwy?sze trofea w kolarstwie turystycznym spod znaku PTTK), chocia? ze zdziwieniem konstatujemy fakt, ?e nie wszyscy referenci filialni i cz?onkowie Komisji op?acaj? prenumerat?.
W Tabeli 3 przytoczyli?my szczegó?owe informacje nie tylko odno?nie popularno?ci poszczególnych odznak w ogóle, ale i w rozbiciu na ilo?ci zdobywane przez mieszka?ców wszystkich 16 województw na przestrzeni pó?wiecza. Liczby z pewno?ci? nie k?ami?. Skoro w woj. ?l?skim i w woj. mazowieckim zamieszkuje najwi?cej cz?onków PTTK, nic dziwnego, ?e tam zdobywa si? najwi?cej odznak. W tej prawid?owo?ci czyni wy?om (w pozytywnym znaczeniu) woj. zachodniopomorskie, które maj?c znacznie mniejsz? grup? cz?onków PTTK w niczym nie ust?puje pod wzgl?dem liczby zdobytych odznak kolarskich mieszka?com Mazowsza, dystansuj?c nadto m.in. Ma?opolsk?, Wielkopolsk? i Dolny ?l?sk. Konieczne jest tu jeszcze jedno wyja?nienie: niniejszy artyku? nawi?zuje do 55-letniej tradycji kolarstwa turystycznego pod flag? PTTK, ale prezentowane zestawienia de facto obejmuj? nieco krótsze okresy, albowiem pierwsz? du?? z?ot? KOT nadano w 1962 r., KOT za wytrwa?o?? w 1980 r., odznak? du?ego rajdu dooko?a Polski w 1971 r., a ma?ego – w 1973 r., za? odznaki rajdu „Szlakiem zamków w Polsce” w 1984 r. – srebrn? i w 1985 r. – z?ot?.

Uwa?amy, i? nale?y si? zastanowi?, dlaczego tak znikoma liczba obcokrajowców podejmuje wysi?ki dla zdobycia odznak turystyki kolarskiej PTTK. Mo?na zrozumie?, i? wymogi dodatkowe na du?y srebrny b?d? du?y z?oty KOT s? dla cudzoziemca trudne do spe?nienia, ale nawet na rajdach organizowanych przez PTTK wespó? z AIT, na które przybywa?y setki cudzoziemców bardzo rzadko zdarza si?, by który? z nich pokusi? si? o zdobycie chocia? br?zowej KOT. Zawodzi promocja naszych odznak, czy mo?e – co bardziej prawdopodobne – zagraniczni cykli?ci w ogóle o ich istnieniu nie wiedz??
W turystyce nie ma sta?ych regu?; cz?onkowie PTTK jednych regionów kraju preferuj? inne odznaki, inny rodzaj turystyki kwalifikowanej, za? innych regionów – maj? zupe?nie odmienne upodobania. I nic w tym z?ego, w demokratycznym kraju ka?dy mo?e wolny czas po?wi?ca? takiemu zaj?ciu, które sprawia mu najwi?cej rado?ci i przynosi nale?yty relaks. Najwa?niejsze, by wyruszy? w plener, nie gnu?nia? przed telewizorem b?d? komputerem, po wtóre, by swymi wypoczynkowymi zwyczajami nie przeszkadza? innym.

Marian Kotarski